Przewrót przemysłowy, przejście od manufaktury do fabryki, rozpoczął się na zachodzie Europy, najwcześniej w Anglii, bo już w końcu XVIII w. Wiązał się on z jednej strony z wzrastającą mechanizacją produkcji, ułatwioną zwłaszcza dzięki zastosowaniu siły parowej, z drugiej ze zniesieniem ograniczeń utrudniających poprzednio dopływ rąk do pracy w przemyśle czy narzucających przymus cechowy. W nauce historycznej pojawiły się poglądy, które chciałyby problem przewrotu przemysłowego ograniczyć do zachodniej Europy, choćby dlatego, że industrializacja w środkowej i wschodniej Europie nie doprowadziła w XIX w. do przekształcenia tych terenów w kraje rolniczo - przemysłowe, utrzymał się ich pierwotny rolniczy charakter. Większość historyków, nie negując odmienności rozwoju industrializacja na tych obszarach przede wszystkim w porównaniu z klasycznym wzorem angielskim, nie zajmuje tak skrajnego stanowiska. Niemniej istnieją i wśród nich wątpliwości co do terminu zaczynającego okres rewolucji przemysłowej w Polsce. Występują poglądy, że o procesie tym można mówić dopiero w latach 70-tych czy nawet 80-tych XIX w. Według Tadeusza Łepkowskiego okres przewrotu przemysłowego w Polsce to lata 1830 - 1890 i obejmuje najpierw Śląsk i później Królestwo.

Najwcześniej przewrót przemysłowy nastąpił w przemyśle górniczo - hutniczym na Górnym Śląsku. W porównaniu z innymi krajami klasycznej rewolucji przemysłowej stanowiło to wyraźną różnicę, ponieważ tam zaczynała się we włókiennictwie W latach dwudziestych XIX w. wprowadzono na Śląsku przy świeżeniu stali system pudlingowy, znacznie przyspieszający produkcję. Przedtem zaś zaczęło się wprowadzanie maszyn parowych w górnictwie i wielkich pieców na koks w hutnictwie żelaza. Proces ten uległ wyraźnemu przyspieszeniu z początkiem drugiej połowy stulecia. W latach 1851 - 1861 powstało na Śląsku 20 wielkich pieców na koks. Wzrastała też koncentracja i wielkość produkcji. W latach 1804 -1866 produkcja surówki żelaza wzrosła z 406 tys. cetnarów rocznie do 3448 tys., natomiast stali wzrosła w latach 1839 -1866 z 2,6 tys. cetnarów do 6,9 tys.

Nastawienie się na koks przy wytopie prowadziło zarazem do zmiany w lokalizacji hutnictwa. Dawniej rozrzucone w terenach lesistych, teraz zaczęło się koncentrować w zagłębiu węglowym, gdzie powstawały szybko wielkie osady przemysłowe tj. Zabrze, Siemianowice, Katowice. Jednocześnie szybko rozwijało się wydobycie węgla. 1800 r. na obszarze Zagłębia Górnośląskiego było 18 kopalń, w 1864 już 93. Wydobycie w tych latach wzrosło z 37 tys. ton do 4632 tys. ton, a więc wzrosło aż o 125 razy. Dzięki temu postępował szybki wzrost liczby pracowników. Obok produkcji żelaza poważną rolę w rozwoju nowoczesnego przemysłu na Śląsku pełniło hutnictwo cynku. Między 1825 a 1867 r. produkcja cynku wzrosła z 12 tys. ton do 42 tys. ton. W latach 40 - tych prawie 40 % światowego zapotrzebowania na cynk dostarczał Górny Śląsk. W oparciu o hutnictwo rozwijał się także przemysł metalowy. Pod panowaniem austriackim Śląsk Cieszyński przeżywał podobny rozwój. W 1839 r. założono wielką hutę w Trzyńcu, co przyjęto za przełomowe znaczenie dla wzrostu produkcji górniczo - hutniczej.

W Królestwie rozwój przemysłu ciężkiego nie rysował się tak równomiernie. Przewrót przemysłowy dokonywał się tutaj wolniej. Tak więc rozbudowując zakłady przemysłowe trzymano się raczej starych form prod...