|
Emigrację po powstaniu listopadowym poprzedzały 3 fale
emigracji politycznej Polaków: po konfederacji barskiej, po wojnie w obronie
konstytucji 3 maja i po powstaniu kościuszkowskim
Emigracja po powstaniu listopadowym była najliczniejsza -
objęła około 8-9 tys. żołnierzy i cywilów i odegrała najwybitniejszą rolę:
zainicjowała działania konspiracyjne i walkę zbrojną w kraju oraz programy
polityczne na przyszłość.
Głównymi skupiskami emigracji były: Francja, Belgia,
Szwajcaria, państwa niemieckie, Wielka Brytania i USA. Społeczeństwa tych
państw okazywały wyraźnie przychylny stosunek do emigrantów. Natomiast stosunek
rządów był w najlepszym wypadku powściągliwy, a często wręcz wrogi -
przetrzymywanie w twierdzach pruskich polskich żołnierzy-emigrantów, w celu
wymuszenia na nich poddania się ograniczonej amnestii ogłoszonej przez Mikołaja
I (listopad 1831) i nakłonienia ich do powrotu do Królestwa Polskiego.
Niepowodzeniem zakończyły się starania o kompromisową jedność
emigracji. Było to związane zarówno ze sporami na temat przyczyn klęski
powstania i koncepcji działań na przyszłość. Znaczenie miał też skład społeczny
emigracji: zdecydowana przewaga elementów szlacheckich (3/4) nad plebejskimi
rodziła obawy tych ostatnich, że ich stanowisko mogłoby zostać zignorowane.
Konserwatyści i cześć liberałów uważali za główny powód klęski dysproporcję sił
na korzyść Rosji i brak realnego poparcia przez państwa zachodnie. Oskarżali
też lewicę powstańczą o niekarność, żądając podporządkowania się uznanym
autorytetom.
Drugą sprawą, która wpłynęła na podział, był stosunek do
sprawy chłopskiej. W ostatecznym rezultacie powstały trzy zasadnicze kierunki -
obozy polityczne emigracji:
· demokratyczny
· plebejsko-radykalny
· konserwatywno-ziemiański
Działalność i program obozu demokratycznego:
· Komitet
Tymczasowy Emigracji został zorganizowany z inicjatywy „Kaliszan” (Bonawentura
Niemojewski) 6 listopada 1831 i rozwiązany po powołaniu przez członków
Towarzystwa Patriotycznego (15 grudzień 1831) Komitetu Narodowego Polskiego na
czele z Lelewelem. Teoria „pierwotnego gminowładztwa” z prac historycznych
Lelewela nie znalazła jednak odzwierciedlenia w jego działalności politycznej,
w której dystansował się od radykalnych rozwiązań - stając na pozycjach
umiarkowanego centrum politycznego.
|
