Zabór rosyjski:

Represje po upadku powstania styczniowego były wyjątkowo ciężkie. Oprócz pacyfikacji i konfiskat przeprowadzonych w czasie trwania powstania, postanowiono zlikwidować wszelkie przejawy odrębności ziem polskich. Skonfiskowane dobra prywatne, kościelne i narodowe zostały rozdane zasłużonym w tłumieniu powstania Rosjanom. Trwały masowe aresztowania, zsyłki na Sybir, wyroki śmierci i konfiskata majątków uczestników powstania.

Zmieniono nazwę Królestwa na „Kraj Przywiślański”

Dekretem z 1865 roku wprowadzono język rosyjski do administracji; zlikwidowano centralne instytucje Autonomii: Sekretariat Stanu do spraw Królestwa, Radę Stanu i Radę Administracyjną - wszystkie sprawy Królestwa poddano bezpośrednio pod zarząd ministerstw w Petersburgu.

Zmieniono nazwy wielu miast. Rozpoczęto walkę z kościołem katolickim. Już od 1864 rozpoczęła się likwidacja klasztorów, a nielicznym które pozostały, odebrano majątki.

W 1864 wprowadzono naukę języka rosyjskiego jako obowiązkową dla szkół średnich, a po 4 latach uczono w nim wszystkich przedmiotów oprócz religii. Zamknięto szkoły prywatne. W 1869 zamknięto Szkołę Główną, która przekształcono w rosyjski uniwersytet. Stopniowo rusyfikowano szkolnictwo podstawowe.

W1872 rosyjski minister oświaty wprowadził całkowitą likwidację odrębności polskiego szkolnictwa. W szkołach Królestwa uczyli nauczyciele z Rosji, często o niższych kwalifikacjach lecz wiernie spełniające polecenia władzy. Zrusyfikowano również polskie sądownictwo. Od 1886 nie mianowano w ogóle sędziów - Polaków. Stanowiska w administracji i szkolnictwie były obsadzane przez urzędników przybyłych z Rosji.

System carski miał na celu sterroryzowanie społeczeństwa polskiego. Hamowano rozwój gospodarczy Królestwa, mnożyła się samowolo administracji, brutalnie łamano prawa jednostki i narodu. Unifikacyjna polityka caratu, poprzez zniesienie w 1850 granicy celnej, ściśle związała Królestwo z Rosją. Uwłaszczenie chłopów i zniesienie granicy celnej stworzyło korzystne warunki do rozbudowy polskiego przemysłu. Ziemiaństwo zaczęło lokować swe kapitały w przemyśle, budowie nowych fabryk, co przyciągało do królestwa liczny kapitał zagraniczny, wabiony możliwością dużych zysków. Przyczynił się to do rozwoju górnictwa, hutnictwa, przemysłu metalurgicznego i włókienniczego.

W latach 1870-1914 liczba ludność Królestwa wzrosła z 6 do 10 milionów. Przemysł tworzył dodatkowe miejsca pracy. Warszawa podwoiła liczbę mieszkańców (pod koniec wieku około 600 tys.); podobnie Łódź.