Religie świata.

Religie afrykańskie

Systemy religijne afrykańskich ludów pasterskich charakteryzują się uznawaniem cech boskich w wodzu, kultem przodków w linii wodzów i kapłanów, szczególnym kultem bydła, utożsamianiem boga z deszczem. W religiach stepowych ludów rolniczych na czoło wysuwa się kult przodków. Kontakty z duchami mają na celu urodzaj i dobre plony, w tym celu składane są im ofiary z pierwszych plonów. Można zaobserwować tendencje matriarchalne, przejawiają się one kapłaństwem wśród starszych kobiet i kultem Matki Ziemi. Wśród wierzeń rolniczych ludów obszarów leśnych Afryki dużą rolę odgrywa magia i wróżbiarstwo. Wierzą oni, iż Ziemia i kosmos istniały wiecznie, jedynie pod wpływem bóstw uległy przeobrażeniom. Świat dzielą na realny i świat duchów złożony z trzech sfer : dobrej i złej duszy ludzkiej, dusz przodków oraz duchów zmieniających przeznaczenie człowieka. Afrykańczyk uważa siebie za ośrodek świata, a życie pozagrobowe za kopię doczesnego. Ciągłość życia polega na przekazywaniu następcom sił witalnych, etyka uznaje za dobre wszystkie działania wzmacniające plemię, a za złe te, które je osłabiają. Dużą rolę odgrywa magia, którą włada czarownik - człowiek wyobcowany z grupy społecznej. Tradycyjne religie afrykańskie charakteryzują się tolerancją i ideałem harmonii i integracji. Wyznaje je ok 55 procent Afrykańczyków, natomiast ok. 35 ich procent określa się jako wyznawców " czarnej" odmiany Islamu. Charakteryzuje się ona systemem religijnym opartym na Koranie i silnie przesyconym lokalnymi wierzeniami.

Buddyzm

Buddyzm ma już za soba dwa i pół tysiąca lat istnienia. Tworcą jego doktryny był Sidhartha, zwany Gautama, o przydomku Budda. Narodził się około 560 r p.n.e. jako syn władcy ziem leżących na terenie dzisiejszego Nepalu. W wieku 29 lat postanowił opuścić rodzinę i zostać wędrownym nauczycielem. Podczas wędrówki doznał oświecenia i odkrył cztery podstawowe prawdy o cierpieniu, jego powstawaniu, usuwaniu go i drodze do tego wiodacej. Przed śmiercią przekazał swoim uczniom podstawowe zasady swojej nauki, którymi są :

1. Cztery podstawy samoopanowania : nad ciałem, uczuciami, zmysłami oraz obojętność wobec zjawisk świata.

2. Cztery właściwe wysiłki zapobiegania i porzucania zła, staranie się o dobro i jego doskonalenie.

3. Cztery podstawy mocy : koncentracja myśli, woli, energii i dociekania.

4. Pięć zdolności i sił : wiara, energia, opanowanie, skupienie, rozumienie i ośmioraka ścieżka : należyta wiara, myślenie wolne od żądzy, nieżyczliwości i gwałtowności, mowa powstrzymująca się od kłamstwa i obmowy, zaniechanie zabijania i kradzieży, praca nie wymagająca zabijania i krzywdzenia, dążenie do czynników zbawiennych, należyte przemyślenie spraw ciała i uczuć oraz skupienie na medytacji.

Z tekstów Buddy wynika,że we wszechświecie nie ma miejsca na ingerencję boską, bo bogowie też podlegają prawom przyrody, a różnią się od ludzi jedynie wyższym poziomem życia. Ostateczny cel życia stanowi nirwana - stan wiecznej szczęśliwości. Mnisi buddyjscy zobowiązani byli wieść życie wędrowne, by szerzyć naukę Buddy. Ich wyposażenie stanowiła miska na jałmużnę, nóż do golenia, igła, pas, sitko do wody, aby nie połknąć żadnej żywej istoty, sandały, materiał chroniący przed deszczem, wachlarz i drewienko do mycia zębów. Żyli z jałmużny, musieli być skromnie, lecz czysto odziani, nie mogli posiadać złota, srebra, uprawiać handlu i zajęć przynoszących pieniądze. Do nieprzebaczalnych zbrodni należało ojco- i matkobójstwo, zranienie Buddy i wywołanie schizmy. Wykroczeniami były wywoływanie niezgody, bicie mnicha, niezdyscyplinowanie. Do zakonu nie wolno było przyjmować trędowatych, suchotników, kalek, rzezańców, demonów, niewolników, królewskich żołnierzy, małoletnich, zadłużonych, zbiegłych z więzienia i złodziei. Istniały również żeńskie zakony. Z czasem wyodrębniły sie dwa główne rejony buddyzmu : południowo-zachodni (Indie, Birma, Cejlon, Syjam, Archipelag Malajski) oraz północno-wschodni (Azja Środkowa, Chiny, Tybet, Korea, Japonia). Ślady buddyzmu możemy odnaleźć u takich współczesnych myślicieli i literatów europejskich jak Artur Schopenhauer, Aldous Huxley czy Herman Hesse. Od 1952 r. co dwa lata odbywają się międzynarodowe kongresy buddystów. Obecnie świątynie i klasztory stają się muzeami kultury, natomiast na wielu uniwersytetach za pieniądze poszczególnych sekt rozwijają się badania nad buddyzmem.

Religie Celtów

Celtowie zamieszkiwali w epoce żelaza środkową i zachodnią Europę. Ich ekspansja przypada na okres od VI do III w p.n.e. Religia Celtów nie stanowi zjawiska jednorodnego, ulegała bowiem ciągłym przeobrażeniom, jej ślady występują na obszarze od granicy francusko - iberyjskiej po Azję Mniejszą. Wierzenia i obrzędy dzielą się na cykl doroczny i rodzinno-społeczny, natomiast różnice między wierzeniami zachodniogalijskimi a wschodnich plemion celtyckich są dość wyraźne. W średniowieczu każdy klan posiadał swoje drzewo, najczęściej była to jabłoń. Wierzono, iż dusze zmarłych i dusze nie narodzonych dzieci przebywają w pobliżu wielkich, kamiennych, pionowo ustawionych głazów zwanych menhirami. Od IX w. rozpowszechnił się zwyczaj kuwady, polegał on na specyficznym zachowaniu mężczyzn podczas połogu żony. Wstrzymywali się oni od jedzenia lub kładli do łóżka i przyjmowali życzenia. Innym zwyczajem w średniowiecznej Irlandii był Altram. Polegał on na zwyczajowym oddawaniu dziecka po ukończeniu 7 lat do innej rodziny, najczęściej do rodu matki, albowiem odnajdujemy w religii Celtów ślady matriarchatu. Pokrewieństwo liczyło się tylko ze strony matki, a dzieci ślubne miały te same prawa co nieślubne. Król dziedziczył władzę po matce, ale musiał być zatwierdzony przez zbór klanów. Był on w zasadzie mężem wszystkich kobiet, zapewniał im płodność. Do znanych nam bóstw kobiecych należą : Epona, uważana za opiekunkę koni, a w świetle nowszych badań - Królową Matkę Ziemię oraz bóstwa Rhiannon, Arduinna, Nautosvelta, Rosmerta, Maja. Do najważniejszych obrzędów celtyckich należały obrzędy inicjacyjne, których ważnym elementem była kąpiel przez zanurzenie w kotle. Kocioł stanowił dość istotny element kultu, na niego bowiem składano przysięgi, również małżeńskie. Prawdopodobnie obrzędy inicjacyjne odbywały się gromadnie dla wszystkich klanów składających się na jedno plemię zwane" tuatha". Innym istotnym elementem kultu były czaszki i głowy, z nimi wiązał się obrzędowy kanibalizm. W ikonografii celtyckiej jego przejawem były tak tzw. Śpiące głowy, czyli maski z przymkniętymi oczami. Miały one za zadanie odwracanie uroków i "złego oka", związane również były z obrzędami inicjacyjnymi. W I w. również w ikonografii gallo-rzymskiej znajdujemy tzw. matres, tak zwano dojrzałe kobiety odziane w długie powłóczyste szaty, z głowami ustrojonymi w duże czepce. Są to również przejawy ustroju matriarchalnego. Do bóstw męskich Celtowie zaliczali przede wszystkim Eochaida Ollathira Dagdę - jednego z pięciu druidów, Luga - boga słońca oraz wielkiego Kowala Gobniu. Znali również Kernunnosa - rogatego boga płodności i siły. Ofiary ze zwierząt rogatych - byków wchodziły zapewne w skład uroczystości inicjacyjnych oraz zaduszkowych. Silnie rozpowszechniony był kult wody źródeł i rzek, które były uważane za siedziby dusz. Wodę i ogień druidzi uważali za skład wszechrzeczy. Bardzo silnie rozwinięty był kult drzew, którego ślady przetrwały do dziś. Rozpowszechniony był również kult dzika, który był potrawą rytualną, biały dzik był również symbolem druidów. Druidzi byli to kapłani, mędrcy, magicy, którzy zajmowali się uczeniem młodzieży, kształcili się w sztukach tajemnych, należała do nich metalurgia i garncarstwo. Wykształcili oni odizolowaną rządzącą klasę, zwalczaną przez cesarstwo rzymskie. Prawdopodobnie w ich rękach był również handel. Nie posiadali świątyń, starszyzna plemienna zbierała się w świętych gajach, które były miejscem kultu. W Polsce śladami wpływów celtyckich są obrzędy : gaik na Śląsku, ognie świętojańskie oraz nazwy n.p. Tyniec, Brenna, słowa: "broń", "władyka", groby wojowników celtyckich w województwie krakowskim oraz sanktuarium na górze Ślęży koło Wrocławia.

Chrześcijaństwo

Chrześcijaństwo jest jedną z największych religii monoteistycznych t.j wyznających jednego Boga. Obejmuje trzy podstawowe odłamy : katolicyzm, prawosławie i protestantyzm. Dzielą się one na wiele grup wyznaniowych. Chrześcijaństwo rozwinęło się ok. I wieku n.e, założone przez Jezusa Chrystusa, który urodził się w okresie panowania Heroda Wielkiego ok 7 r. n.e. Gdy skończył 30 lat, skupił wokół siebie grupę uczniów, z których wybrał 12 Apostołów - uczniów i wędrując z nimi głosił kazania, nauczał, objawiał zasady religii, pomagał nieszczęśliwym i uzdrawiał chorych. Głosił on, iż szczęście nie zależy od wartości materialnych lecz moralnych, przykazywał miłować wszystkich ludzi, nie stawiać oporu złemu, nawoływał do wybaczania i odnowy moralnej. Gminy chrześcijańskie początkowo rozsiane były na Bliskim Wschodzie, a później w świecie hellenistyczno -rzymskim, gdzie rozwinęły się tendencje uniwersalistyczne. Członkowie tego ruchu pierwotnie nie używali nazwy chrześcijan. Zjawia sie ono z zewnątrz około II w n.e., pochodzi od greckiego słowa christos ( chrio - namaszczać), które jest dosłownym tłumaczeniem hebrajskiego słowa "masziach" czyli mesjasz. Ideologia pierwotnego chrześcijaństwa skoncentrowana była wokół idei wybawienia przez Chrystusa. W obrębie wczesnego chrześcijaństwa powstały trzy podstawowe odłamy, pierwszy, tzw. żydochrześcijanie zachowywał główne obrzędy i przepisy prawa mojżeszowego, drugi, gnostycy usiłował wierzenia mesjanistyczne połączyć z wiedzą polegająca na intuicji, dostępną tylko dla wtajemniczonych. Trzeci, grecko-rzymski zyskał największą popularność. Za kodeks moralności chrześcijańskiej uchodzi dekalog 10 przykazań i tzw." Kazanie na górze". Literatura chrześcijańska za utwory kanoniczne ( kanon - z greckiego reguła , przykaz) uważa 27 utworów, cztery Ewangelie (Marka,Łukasza, Mateusza i Jana), Dzieje apostolskie, 14 listów apostolskich Pawła, dwa listy Piotra, trzy Jana, po jednym Jakuba i Judy oraz utwór zwany Apokalipsą czyli Objawieniem św. Jana. Oprócz tego istnieje olbrzymia liczba pism apokryficznych, nie włączonych do kanonu ksiąg świętych chrześcijaństwa. Ewangelie opisują postać Jezusa jako Boga, człowieka narodzonego z matki dziewicy i ukrzyżowanego w Jerozolimie. Wiara w śmierć i zmartwychwstanie Jezusa stała się podstawą teologii chrześcijańskiej. Więź między ludźmi a Bogiem pogłębiają tzw. sakramenty święte, niedziela jest dniem poświęconym Bogu, a najważniejsze Święta chrześcijańskie to : Boże Narodzenie i Zmartwychwstanie. W odróżnieniu od religii judaistycznej, chrześcijanie nie poszukują swej ojczyzny na Ziemi, dlatego obca jest im idea narodu wybranego, ich ojczyzną jest królestwo niebieskie. W II i III w chrześcijaństwo zaczęło formować się w Kościół z ośrodkiem w Rzymie. Nastąpił wówczas okres prześladowań, które spowodowane były faktem, iż odnosiło się negatywnie do ustroju społecznego i panującej religii. Chrześcijanie uważani byli za sektę żydowską. Wszystko to spowodowało szereg oskarżeń i często wręcz nieprawdopodobnych zarzutów. Słynny dziejopisarz rzymski Tacyt podaje, iż cesarz Neron w celu oddalenia od siebie podejrzenia o podpalenie Rzymu, rozkazał schwytać tych, którzy wyznawali chrześcijaństwo, dawać na pożarcie psom, przybijać do krzyży i palić. W 382 roku chrześcijaństwo uznane zostało za religię narodową edyktem tolerancyjnym wydanym przez Konstantyna Wielkiego. Największą powagą cieszył się wśród gmin chrześcijańskich Kościół rzymski. W XI w. na skutek konfliktów politycznych i kulturowych nastąpiło rozbicie chrześcijaństwa na kościół wschodni i zachodni, a w wieku XVI wskutek ruchu zwanego reformacją wyodrębniły się Kościoły protestanckie i anglikańskie. Obecnie do wspólnych doktryn wszystkich tych trzech kosciołów należy :

1. Wiara w Boga w trzech osobach czyli dogmat Trójcy Świętej

2. Uznanie Jezusa Chrystusa za Syna Bożego

3. Uznanie Biblii ( Stary i Nowy Testament ) za podstawowe źródło wiary.

Ksiądz Walter Kasper profesor dogmatyki uniwersytetu w Tybindze pisze : " Przed nielada problemem stoi dzisiaj ten, kto chce wyjaśnić czym jest chrześcijaństwo. Chrześcijaństwa nie da się ująć za pomocą krótkiej formuły. Wychodzi ono naprzeciw nam w wielu i to rzeczywiście różnych postaciach."

Hinduizm

Najstarszą postać religii hinduskiej nazywamy wedyzmem. Wiedzę o niej czerpiemy z Rygwedy, dzieła literackiego powstałego w II tysiącleciu p.n.e. Do bóstw wówczas czczonych należały duchy leśne i polne oraz bóstwa będące uosobieniem sił przyrody, a także kapłani, bohaterzy i zwierzęta. Najwyższą zasadą kosmiczną, zmuszającą do posłuszeństwa nawet bogów, była Ryta, prawo harmonii wszechświata. Początkowe obrzędy kultowe t.j. składanie ofiar dokonywane były przez ojców rodzin, jednakże w miarę ich rozwoju i komplikacji musieli zaistnieć ludzie specjalizujący się w obrzędowości, co dało początek stanowi kapłańskiemu. Z tych czasów pochodzi zwyczaj palenia na stosie wdów. Na przełomie II i III tysiąclecia p.n.e. społeczeństwo dzieliło się już na warstwy kapłanów, rycerzy, rolników i niewolników, z których później powstały kasty, czyli grupy wyznaczające swoim członkom obowiązki i reguły życia. Ze względu na rolę jaką odgrywali bramini ten okres religii nazywamy braminizmem, różni się on od wedyzmu spekulacjami filozoficznymi i rytuałami. Duży wpływ na religię hinduską miała wiara, że uczynki dokonane w życiu wpływają na życie w nowym wcieleniu. O owej zależności decyduje karman - prawo rządzące skutkiem, z którego wywodzi się teoria reinkarnacji - wędrówki dusz. Zgodnie z nią, dusza odradza się po śmierci ponownie jako zwierzę, człowiek lub bóg nieskończoną ilość razy, a z tego cyklu wyzwolić się można jedynie przez zaniechanie pragnień i zaprzestanie działań. Kontynuację braminizmu nazywamy hinduizmem. Uległ on w I tysiącleciu p.n.e. dużym przemianom wchłaniając nowe bóstwa i idee. Wszystkie odmiany ówczesnej religii pragnął ujednolić filozof Siankara. Stworzył on doktrynę mówiącą o dwóch prawdach : absolutnej, według której istnieje jeden wielki duch - Brahman oraz niższej, czyli niewiedzy. Z punktu widzenia tej ostatniej świat wydaje się nam być wieloraki i podlegać związkom przyczynowo- skutkowym. Przez spełnianie obowiązków i oddawanie czci boskiej człowiek może poznać prawdę i zrozumieć, iż różnorodność i cierpienie na Ziemi jest jedynie ułudą. Hinduizm jest rownież specyficznym systemem społecznym, który zapewnia prymat grupy braminów w państwie, a poprzez istnienie kast zmusza do zawierania małżeństw w ich obrębie oraz narzuca szereg innych właściwych dla danej kasty zachowań jak strój, ubiór, jadłospis. Każda z wielu istniejących sekt w Indiach ma swoje bóstwa, dogmaty, rytuał, świątynie i miejsca pielgrzymek. W zależności od wyznawanych bóstw istnieją w różnych odmianach : Wisznuici (od boga Wisznu) i Siwaici ( od Sziwy) oraz wiele innych sekt, często splatających erotykę z mistyką. W czasach nowszych do ceremonii należy mycie, obdarzanie jadłem, wonnościami i kwiatami posągów bóstw, obwożenie ich podobizn na wozach w czasie świąt oraz szereg zwyczajów jak : posty umartwienia, śluby i medytacje, pielgrzymki i obmywanie w świętyc...