Wymiar sprawiedliwości sprawują- Sąd najwyższy - Sądy powszechne - Sądy administracyjne - Sądy wojskowe
Obok wymienionych sądów pewną rolę odgrywają sądy polubowne, zwłaszcza w sprawach gospodarczych, czyli sporach między przedsiębiorstwami. Łączy ich to, że każdy z nich w określony sposób, stosownie do swoich zadań i kompetencji, współdziała z sądami. Współdziałanie polega bądź na udziale w samym postępowaniu sądowym lub innym i udzielaniu pomocy jednej ze stron, bądź na przygotowaniu sprawy sądowi, bądź na wykonaniu innych zadań. W procesie wymierzania sprawiedliwości występują również – w różnym charakterze – inni uczestnicy. Można do nich zaliczyć przede wszystkim: - prokuraturę - adwokaturę - radców prawnych - notariat
Sądy Zadaniem sądów jest wymierzenie sprawiedliwości. Wykonując to zadanie sądy opierają się na przepisach prawa. Charakterystyczną cechą sądów, różniącą je od innych organów państwowych i znamionującą ich działalność, jest niezawisłość (zasada niezawisłości sędziowskiej). Niezawisłość oznacza, że przy rozpatrywaniu sprawy i wydawaniu orzeczenia sędzia jest niezależny. Nie podlega nikomu, nawet najwyższym organom państwowym, ma jedynie obowiązek kierować się przepisami prawa. Drugą charakterystyczną cechą sądów jest oparcie ich funkcjonowania na zasadzie instancyjności. Polega ona na tym, że od wydanego orzeczenia każdej stronie przysługuje prawo odwołania się do sądu wyższego szczebla, czyli sądu drugiej instancji. Wskutek wniesienia odwołania następuje ponowne rozpatrzenie sprawy, skontrolowanie prawidłowości postępowania sądy pierwszej instancji i trafności wydanego orzeczenia. Sąd drugiej instancji może zaskarżone orzeczenie utrzymać w mocy, zmienić lub uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, nie może natomiast nakazać sądowi pierwszej instancji wydania orzeczenia o określonej treści, gdyż naruszałoby to niezawisłość tego sądu. Kontrola instancyjna następuje tylko na skutek wniesienia odwołania. Sądy dzielą się na: - sądy powszechne - sądy szczególne Kompetencje sądów szczególnych są w przepisach proceduralnych wyraźnie określone, natomiast sądy powszechne rozpatrują wszystkie pozostałe sprawy. Podstawową rolę odgrywają sądy powszechne: - rejonowe - wojewódzkie - apelacyjne
Najważniejszym organem sądowym jest Sąd Najwyższy, zarówno w odniesieniu do sądów powszechnych, jak i do sądów szczególny. W ten sposób sądownictwo wojskowe jest także podporządkowane Sądowi Najwyższemu. Sąd Najwyższy Sąd Najwyższy jest naczelnym organem sądowym w Polsce, sprawującym nadzór w zakresie orzekania nad wszystkimi innymi sądami – powszechnymi i szczególnymi. Sąd Najwyższy może opiniować projekty ustaw, które zostaną mu w tym celu przekazane. W celu wykonywania swoich funkcji Sąd Najwyższy posługuje się środkami przekazanymi mu przez ustawę. Należą do nich: - rozpoznawanie środków odwoławczych od orzeczeń sądowych, stosowanie przepisów prawa procesowego, w tym kasacji w sprawach cywilnych i karnych - rozpoznawanie rewizji nadzwyczajnych od prawomocnych orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego - podejmowanie uchwał zawierających interpretację przepisów, które budzą wątpliwości w praktyce lub których stosowanie wywołuje rozbieżność w orzecznictwie sądowym - udzielenie odpowiedzi na pytania prawne, formułowane przez sądy rozpoznające konkretną sprawę - rozpoznawanie innych spraw przewidzianych przez ustawy (np. podejmowanie uchwały w sprawie ważności wyborów prezydenckich).
Uchwały Sądy Najwyższego podjęte w większych składach uzyskują automatycznie moc zasad prawnych. Skład siedmiu sędziów także może nadać swojej uchwale moc zasady prawnej. Sędziów Sądu najwyższego powołuje Prezydent na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa. Stanowisko to mogą objąć sędziowie i niektóre inne osoby wyróżniające się wysokim poziomem wiedzy prawniczej, odpowiadające kryteriom wymienionym w ustawie. Sąd najwyższy dzieli się na cztery izby: - Izba Cywilna - Izba Karna - Izba Administracyjne, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
|
