SŁOWIANIE

Pochodzenie, początki Słowian są tajemnicą, szczątkowe informacje o Słowianach pochodzą ze źródeł arabskich i rzymskich.

Można przypuszczać, że kształt organizacji plemiennej Słowian przypominał strukturę germańską, ponieważ Słowianie sąsiadowali z Germanami. Trudno jest także powiedzieć, jakie ziemie stanowiły praojczyznę Słowian.

Prawdopodobnie w pierwszych wiekach naszej ery plemiona słowiańskie zamieszkały obszar pomiędzy Wisłą a Dnieprem. Z czasem wewnątrz plemion pojawiło się zróżnicowanie społeczne. Powoli wykształcała się grupa kierownicza, zamożniejsza, której bogactwo pochodziło z podziałów łupów wojennych. Ta grupa także posiadała niewolników. Spośród tej grupy wybierano księcia. W sprawach najważniejszych dla plemienia decydował wiec. Wraz z przemieszczaniem się ludów germańskich, przemieszczali się także Słowianie. Bardzo często zajmowali tereny opuszczone przez Germanów.

W pierwszych wiekach naszej ery wytworzył się także zasadniczy podział plemion słowiańskich na : wschodnie, zachodnie i południowe.

Słowianie byli przede wszystkim rolnikami. Celem ekspansji było poszukiwanie ziemi nadającej się pod uprawę. Szczyt ekspansji słowiańskiej przypada na VII i VIII w. Wówczas Słowianie zachodni dotarli nad Men. Na południu przekroczyli Alpy i osiedlili się częściowo w Macedonii, częściowo w Tesalii, także na terenach Italii. Na wschodzie zajmowali tereny nad Dnieprem, ale nie wkroczyli na tereny nad Morzem Czarnym.

Pierwsze państwo słowiańskie powstało w wyniku walk z plemionami Awarów (zamieszkiwali na wsch.). Nie wiadomo, gdzie ono było dokładnie zlokalizowane. Wiadomo tylko, że powstało i było to państwo Samona.

Przeciwko Awarom wybuchło powstanie. Stojący na czele powstania Samo, pokonał Awarów, i stworzył organizację państwową. Ale państwo to przetrwało tylko do śmierci swego założyciela. Prawdopodobnie centrum tego państwa znajdowało się na Morawach. Było to państwo słabe. Wiadomo również, że zwierzchnictwo państwa Samona uznali Czesi i Serbowie Połabscy.

Drugim państwem, które powstało było państwo Bułgarów. Bułgarzy nie byli Słowianami. Byli ludem wywodzącym swe korzenie z narodów tureckich, a dokładnie rzecz biorąc od wodza Hunów – Atylli. W wyniku migracji Bułgarzy podbili ludność słowiańską zamieszkująca tereny Mezji – dawnej prowincji rzymskiej. Zaczął się proces powstawania organizmu państwowego – turecko-słowiańskiego. Najeźdźcy na podbitych terenach stanowili niewielki procent ludności. W szybkim tempie zostali wchłonięci przez ludność miejscową, której narzucili swą nazwę i organizacją państwową. W niedługim czasie państwo Bułgarów stało się zagrożeniem dla cesarstwa bizantyjskiego. Walki z Bizancjum doprowadziły do rozszerzenia państwa bułgarskiego o Macedonię i tereny dzisiejszej Serbii.

Bułgarzy, choć walczyli z Bizancjum, od Bizancjum przejmowali pewne osiągnięcia kultury, W 864 r. przyjęli chrzest z Bizancjum. Cesarze wschodu, którzy uważali się za zwierzchników Kościoła, dążyli także do narzucenia swego zwierzchnictwa Bułgarom, chcieli uzależnić Bułgarię od strony politycznej i religijnej. To spowodowało opór Bułgarów, i Bułgarzy, którzy przyjęli chrzest z Bizancjum oddali się pod opiekę papieża rzymskiego. To zaowocowało nowymi walkami, związek z papiestwem okazał się nietrwały.

Największy rozkwit państwo bułgarskie przeżywało w IX – X w.

Ciągłe wojny prowadzone z Bizancjum doprowadziły do wyczerpania tego młodego państwo, i państwo Bułgarów uległo rozbiciu. To wykorzystało Bizancjum. Część wschodnia Bułgarii została włączona do Cesarstwa Bizantyjskiego w 972 r. Część zachodnia przetrwała dłużej, do początku XI w. W latach 1014-1018 r. zostało także wchłonięte przez Cesarstwo Bizantyjskie.

W ten sposób kończy się okres dziejów starego państwa bułgarskiego. Obejmowało ono swoim zasięgiem Macedonię, część Serbii i Mezję.

Kolejnym państwem jest państwo Wielkomorawskie, państwo najpotężniejsze, największe pod względem terytorialnym. Obejmowało swoim zasięgiem: Czechy, Morawy, Słowaczyznę, tereny dawnej Panonii i kraj Wiślan. Założycielem tego państwa był Mojmir I. Jako pierwszy z władców słowiańskich, już w 831 r. przyjął chrzest. Największy rozkwit państwo Wielkomorawskie przeżywało za czasów Świętopełka I w końcu IX w. Na drugą połowę IX w. przypada także działalność dwóch misjonarzy: Cyryla i Metodego.

Po Mojmirze władcą państwa został Rościsław. Rościsław nie mógł przyjąć chrztu z zachodu, ponieważ był skłócony z Kościołem zachodnim reprezentowanym przez Niemców. Dlatego w 862 r. zwrócił się do cesarza bizantyjskiego Michała III z prośbą o przysłanie misjonarzy. Ale postawił warunek: misjonarze maja mówić językiem słowiańskim. W 863 r. na teren państwa przybywają misjonarze Konstanty i Metody. Posługują się faktycznie językiem słowiańskim w liturgii, dokonują przekładu Pisma Św. na język słowiański, posługują się alfabetem wynalezionym przez Konstantego tzw. głagolicą. Pozyskali sobie miejscową ludność właśnie dzięki językowi, ale posługiwanie się w liturgii językiem słowiańskim wywołało sprzeciw duchowieństwa niemieckiego. Ani Metody, ani Konstanty nie byli biskupami, nie mieli władzy wyświęcania kapłanów, a ci byli potrzebni, gdyż akcja chrystianizacyjna obejmowała coraz większe kręgi. Bawarowie - duchowni niemieccy zablokowali możliwość wyświęcania, nie chcąc się zgodzić na liturgię słowiańską.

W ten sytuacji w 868 r. Konstanty i Metody postanawiają zwrócić się do papieża. Udają się do Rzymu. Papież uznaje ich racje i zgadza się na liturgię w języku słowiańskim, podejmuje także decyzję o wyświęceniu uczniów Konstantego i Metodego. Co więcej, nadaje godność arcybiskupa Metodemu, teraz on sam będzie mógł wyświęcać swoich uczniów. Konstanty nie wytrzymał podróży i zmarł w jednym z rzymskich klasztorów, przyjmując tam imię Cyryla.

Państwo Wielkomorawskie w tym czasie przeżywa kryzys. Władca Rościsław zostaje pojmany przez Bawarów, za sprawą swego siostrzeńca – Świętopełka. Rościsław został skazany na śmierć. W ten sposób Niemcy narzucają zwierzchnictwo państwu Wielkomorawskiemu. Uwięziony został także Metody.

W 871 r. wybucha na Morawach powstanie przeciwko Bawarom, na czele powstania staje Świętopełk. Po zwycięstwie powstania w 874 r. Świętopełk stanie na czele państwa. W wyniku interwencji Rzymu uwolniono Metodego, pozwolono mu wrócić na tereny państwa Wielkomorawskiego. Metody odbywa jeszcze jedną podróż do Rzymu, by pozyskać poparcie papieża w walce z tymi, którzy są niechętni liturgii słowiańskiej, czyli z duchowieństwem bawarskim. Papież kolejny raz potwierdza prawo do posługiwania się językiem słowiańskim w liturgii.

Ale nie zapewniło to trwałości. Liturgia słowiańska przetrwała do śmierci Metodego w 885 r. a po jego śmierci zwolennicy liturgii słowiańskiej musieli opuścić Morawy, a akcja chrystianizacyjna prowadzona była w języku łacińskim.

Zagrożeniem dla państwa Wielkomorawskiego były plemiona Węgrów. Niemcy używali ich jako sprzymierzeńców. Dopóki na tronie państwa Wielkomorawskiego zasiadał Świętopełk potrafił on jeszcze pokonać Węgrów. Kiedy Świętopełk zmarł w 895 r. państwo Wielkomorawskie uległo Węgrom.

W 906 r. państwo Wielkomorawskie przestało istnieć. Ale najeźdźcy nie opanowali całego państwa, opanowali zaledwie tereny dawnej Panonii. Z państwa Wielkomorawskiego wyodrębniło się silne państwo Czeskie, które uzależniło od siebie Morawy, Słowaczyznę i kraj Wiślan. W państwie czeskim toczyły się walki o władzę między dwoma rodami: przewagę uzyskali Przemyślidzi. Pod koniec X w. zdobyli oni całkowitą władzę w państwie. Drugim rodem był ród Sławników, z których pochodził św. Wojciech.

Kolejne państwo słowiańskie to państwo węgierskie. Śmierć Świętopełka pozwoliła Węgrom na ekspansję na zachód. Węgrzy byli koczownikami, podobnie jak Bułgarzy swoich korzeni szukali wśród ludów tureckich. W przeciwieństwie do Bułgarów Węgrzy na podbitych terenach stanowili większość. Tym razem to Słowianie przejmowali język najeźdźcy, ich kulturę i zwyczaje. Ekspansję Węgrów zatrzymały starcia z cesarstwem Ottona. W 974 r. Węgrzy przyjmują chrzest z rąk duchowieństwa niemieckiego. Dzięki bliskim kontaktom z Ottonem III, z papiestwem Stefan Węgierski zdobywa koronę królewską. Powstaje także niezależny od kościoła niemieckiego, kościół węgierski, którego stolicą był Ostrzyhon.

Niemcy próbowali narzucić Węgrom swoje zwierzchnictwo, ale te próby zakończyły się niepowodzeniem. Stefan Węgierski zmarł w 1038, zostawiając silne państwo.

IX i X wiek to także czas kształtowania się państwa słowiańskiego na wschodzie – państwa ruskiego. Ród Rurykowiczów opanował Kijów i wokół Kijowa zaczął jednoczyć ziemie ruskie. Proces ten zakończył Włodzimierz Wielki, który panował w latach 980 –1015. Ruś w wyniku dawnych kontaktów z Bizancjum przyjmuje ze strony Bizancjum chrzest. Powstaniem państwa ruskiego kończy się proces tworzenia państw słowiańskich w Europie.

POWSTANIE PAŃSTWA POLSKIEGO

Mapka przedstawiająca rozmieszczenie plemion zamieszkujących tereny dzisiejszej Polski.

UWAGA Jest to tylko schematyczne rozmieszczenie, nie uwzględniając powierzchni.

Ludność słowiańska zamieszkująca ziemie polskie była ludnością rolniczą. Wiślanie należeli do Państwa Wielkomorawskiego. Prawdopodobnie jako pierwsi przyjęli chrzest, lecz po rozpadzie państwa Wielkomorawskiego wrócili do pogaństwa.

Dla bezpieczeństwa Słowianie budowali swoje pierwsze osady zwane opolami. Istniały też osady obronne, które przekształciły się w grody (np. Biskupin).

Do pierwszych organizmów plemiennych zaliczyć możemy Kraj Wiślan. Początkowe dane są mało dokładne. Umiejscowiono go na wschód od Moraw, aż po Dację. Z całą pewnością można stwierdzić, że Kraj Wiślan był w konflikcie z państwem Wielkomorawskim. Szczyt konfliktu przypadł na okres działalności Cyryla i Metodego. Można dowiedzieć się o tym z Żywotu Metodego. Wiślanie nie chcieli przyjąć chrztu. Po upadku państwa Wielkomorawskiego Wiślanie wrócili do pogaństwa. W X w. zwierzchnictwo nad Wiślanami objęli Przemyślidzi.

Drugim organizmem plemiennym byli Polanie.

Czas powstania państwa Polan jest zbliżony do powstania państwa Wiślan. Państwo Polan dało początek państwu Polskiemu.

Za sprawą Galla Anonima znamy protoplastów Mieszka I. Byli to Ziemowit, Lestek i Siemomysł. Taki miał być początek dynastii Piastów, którzy obalili Popiela.

PAŃSTWO MIESZKA I

Objęcie władzy przez Mieszka I doprowadziło do scalenia całego organizmu państwa polskiego. Powstało Gniezno i Poznań. Grody te nie miały jeszcze charakteru plemiennego. Były to grody książęce. Rezydowali w nich książę, urzędnicy i drużyna książęca. Urzędnicy książęcy stanowili radę. Wraz z rozwojem terytorialnym rosła liczba grodów książęcych. W grodach książęcych w imieniu władcy rządził kasztelan. Wzrost liczby grodów pozwolił na lepsze rozmieszczenie drużyny królewskiej. W Poznaniu czy w Gnieźnie liczyła ona 1500 konn i 5000 piechoty (tarczowników)

Cała drużyna była na utrzymaniu księcia. Do jego obowiązków należało wyposażenie jej w konie, zbroje, żywność, ubranie. Płacił żołd, wyposażał też dzieci.

Konieczne było opodatkowanie ludności.

Podatki objęły wszystkich prócz wojów możnowładców.

Płacili:

-          danina w naturze

-          praca na rzecz dworu książęcego

Często cała wieś była zobowiązana do płacenia podatków (od tego pochodzą ich nazwy np. Bartniki – miód, Grotniki – grot, Skotniki – bydło i mięso).

Mieszko I umacniając posiadana terytorium i swoją władzę dążył do rozszerzenia granic. Jednoczył plemiona bliskie kulturowo Polanom. Włączył Kujawy i Mazowsze. Na północy opór stawiały Prusy. Wschodnią granicę dzielił z Rusią, dokonał podboju Pomorza Zach. i zdobył Pomorze Gdańskie. Początkowo nie udało się zdobyć Krakowa (należał do Czechów). Granicą na północy było Morze Bałtyckie, następnie granica przebiegała wzdłuż Wisły, na północy sąsiadowali z krajem Prusów, na wschodzie z Rusią, dalej był Kraków, na zachodzie granica opierała się na Odrze, graniczył z Milczanami, Łużyczanami. Te granice państwa obejmowały terytorium 250 tys. km² i 1 mln mieszkańców.

Mieszko I był bardzo mądrym politykiem. O jego geniuszu i umiejętności przewidywania świadczy fakt przyjęcia chrześcijaństwa. Ottonowie dążyli do podboju Słowian. Dobrym pretekstem do tego była akcja chrystianizacyjna. Feudałowie dążyli do utworzenia w Magdeburgu arcybiskupstwa misyjnego, gdyż mieli wyruszać na państwa słowiańskie. Te plany ubiegł Mieszko. W 965 r. pojął za żonę czeską księżniczkę Dobrawę, a w rok później przyjął chrzest. Był to akt polityczny. Państwo pogańskie było już anachronizmem. Wokół wszystkie państwa były ochrzczone – Czechy, Ruś, Niemcy, w centrum pozostawała pogańska Polska.

Przyjęcie chrztu likwidowało pretekst Niemów do ataku na Polskę.

Mieszko sam założył w Gnieźnie arcybiskupstwo misyjne. Przyjęcie chrześcijaństwo pozwoliło również na kontakt z zachodem. Poprzez ślub z Dobrawą doszło do sojuszu polsko-czeskiego. To pozwoliło Mieszkowi na podbój Wieletów – sojuszników Czechów. Religia chrześcijańska spełniała rolę jednoczącą. Plemiona były różne pod względem kulturowym i religijnym – chrześcijaństwo jednoczyło. Ponadto władca państwa chrześcijańskiego stawał się Bożym Pomazańcem. Wzrastał jego autorytet. Atak na władcę był równocześnie ...