SYTUACJA :

Sejm stanowił prawo.

Król stał na czele władz wykonawczych ( jakbyśmy dziś powiedzieli ), miał prawo mianowania urzędników ( ale nie może odwołać ).Do uprawnień monarchy należała polityka zagraniczna i teoretycznie dowództwo naczelne armii, z tym, że w praktyce armią zajmowali się hetmani.

Narodem politycznym była szlachta, jej uprawnienia : wolność osobista, monopol na posiadanie ziemi i władzy nad chłopami, możliwość artykulacji i reprezentacji swoich interesów poprzez instytucje państwa.

Chłopi i mieszczanie uważani byli za poddanych.

W czasach Piastów nikt nie pytał się o legalność sprawowania władzy. Piastowie byli postrzegani jako naturalni panowie i dziedzice tej ziemi.Jeśli nawet dochodziło do wyborów to w obrębie dynastii.

Możliwość wyboru monarchy pojawiła się przy powołaniu na tron Wł.Jagiełły. Wyglądało to w ten sposób, że Rada Królewska wskazywała kandydata, a zjazd szlachecki zatwierdzał. Z tym, że ze względu na dziedziczność tronu na Litwie kandydatami do tronu królewskiego wskazywanymi przez Radę i zatwierdzanymi przez szlachtę byli przedstawiciele domu Jagiellonów.

W 1572 zmarł bezpotomnie ostatni z Jagiellonów - Zygmunt August, nie uregulowawszy sprawy następstwa tronu i przed szlachtą stanęły nas. problemy :

1. zabezpieczyć pokój i porządek w kraju poprzez przestrzeganie prawa,

2. określić kto ma sprawować i władzę w czasie bezkrólewia

3. zwołać sejm mimo braku króla, na sejmie zaś należało miejsce elekcji, procedurę wyboru monarchy zaś po wyborze sprecyzować warunki umowy między władcą a poddanymi.

To wszystko odbywało się w toku walki o władzę między magnaterią a średnią szlachtą. Niemałą rolę odgrywały też konflikty religijne, bo i katolicy, i różnowiercy obawiali się, by powołanie nowego króla nie doprowadziło do uprzywilejowania jednej ze stron.

Jak to rozwiązano ?

1. W woj. powołano konfederacje do utrzymania porządku i prawa publicznego.

2. Ustanowiono tzw. sądy kapturowe, które miały za zadanie ścigać i skazywać wszelkiego rodzaju przestępców.

3. W Polsce już wtedy naród szlachecki podzielony był między dwie opcje wyznaniowe na katolików i kalwinów.

Trwały zażarte spory, kto powinien być interrexsem, czyli międzykrólem, ale te spory odłożono do zwołania sejmu konwokacyjnego. Sejm został zwołany przez jedyną działającą izbę - senat (wywodził się z Rady Stanu)

Na sejmie konwokacyjnym ( przyzywanym ) w 1573 uchwalono, że stanowisko interrexsa - naczelnika państwa w czasie bezkrólewia będzie sparwować prymas ( kompetencje : zwoływanie sejmu podczas bezkrólewia, przewodniczenie senatowi, nominacja nowowybranego króla, miejscem elekcji miała być wieś Kamień pod Warszawą. Miejscowość ta nie została wybrana przypadkowo, bo na Mazowszu było najwięcej mało wykształconej, ale za to gorliwie katolickiej szlachty

Powołanie prymasa na interrexsa mogło ułatwić wybór króla wygodnego dla magnaterii i katolików. Aby temu zapobiec na wniosek Jana Zamoyskiego ( przedstawiciela szlachty średniej ) elekcja miała być "viritim", czyli każdy szlachcic miał prawo osobiście uczestniczyć w elekcji. Marszałkiem został kalwinista - Jan Firllej.

W maju 1573 odbyła się elekcja, wybór padł na Henryka Walezego, brata króla fran.

Warunki, na zasadzie których król miał objąć panowanie dzieliły się na dwa rodzaje :

- tzw. artykuły henrykowskie - coś w rodz. konstytucji, czyli zobowiązania publicznoprawnego, które później monarcha elekcyjny miał poprzysiąc po wstąpieniu na tron ( niezmienne ),

- PACTA CONVENTA - zobowiązanie prywatnoprawne podpisywane przez każdego władcę elekcyjnego ( zależne od kandydata ).

ARTYKUŁY HENRYKOWSKIE - monarcha zobowiązywał się do :

1. zwoływania sejmu co 2 lata na 6 tyg. ( można było częściej, ale nie żadziej ),

2. postanowienia konfederacji w-wskiej - swoboda wyznania,

3. zachowania poprzednich praw i przywilejów szlacheckich,

4. królowi dodano 16 senatorów rezydentów ( cały czas u boku króla ), bez których nie mógł podejmować ważnych decyzji ( wymieniali się kadencyjnie po 4 ),

! 5. szlachta miała prawo wypowiedzieć posłuszeństwo królowi w razie gdyby chciał niedotrzymywać swoich zobowiązań.

PACTA CONVENTA :

Henryk Walezy zobowiązywał się :

1. podnieść z upadku Akademię Krak (na koszt własny)

2. sprowadzić do Polski gaskońską piechotę ( z Fr. ), (na koszt własny)

3. zbudować flotę, (na koszt własny)

4. poślubienie siostry Zygmunta Augusta - Anny Jagiellonki ( 50-letnia ).

Gdy Walezy przybył do Polski zszokował wszystkich swym wyglądem ( wyperfumowany, kolczyki, koronki ).Walezy szokował też swoimi poczynaniami - bawił się do późna w nocy, całymi tygodniami leżał w łóżku i czekał na śmierć brata.

Panowanie Henryka Walezego nie trwało zbyt dł., bo już w czerwcu nas. roku, na wieść o śmierci brata, uciekł do Fr.(odziedziczył koronę franc.) Szlachta stanęła przed problemem kolejnego bezkrólewia.

II ELEKCJA

Szlachta stanęła wobec ponownego bezkrólewia. Tym razem n...

Artykuły > Historia > I BEZKRÓLEWIE I WOLNE ELEKCJE .