|
|
 |
| Artykuły > Geografia > Geografia ekonomiczna
|
|
| Geografia ekonomiczna
Nazwa geografia powstała od greckich słów geo (geo) - ziemia i graphos (grapcos) – piszę, opisuję. W przeszłości nauka ta jako jedyna zajmowała się opisywaniem powierzchni Ziemi. Za twórcę terminu „geografia” uważa się Eratostenesa z Cyreny, greckiego uczonego, żyjącego na przełomie III i II w p.n.e.
Geografia to nauk badająca powłokę Ziemi, jej przestrzenne zróżnicowanie pod względem przyrodniczym i społeczno-gospodarczym oraz związki, jakie zachodzą między środowiskiem geograficznym a działalnością społeczeństw. Zajmuje się ona wykrywaniem przyczyn oraz formułowaniem uogólnień praw lub prawidłowości w sferze zjawisk, które jej dotyczą.
Ze względu na różnorodność tematyki i metod badań współcześnie używa się często określenia nauki geograficzne, równoznacznego z tradycyjną nazwą „geografia”. Cechą wspólną nauk geograficznych jest zainteresowanie przestrzennym aspektem zjawisk zachodzących na Ziemi i wzajemnych powiązań między nimi.
Funkcje geografii:
1. opisowa – pierwszą funkcją geografii jest opis Ziemi
2. poznawcza – przełom XIV i XV wieku to okres wielkich odkryć geograficznych (z powodów ekonomicznych), próba poszerzenia horyzontu. Kolumb, który zamiast trafić do Indii odkrył Amerykę Środkową; Vasco De Gama, Ferdynard Magellan, Americo Despuci
Pierwsze odkrycia geograficzne dały informację o możliwościach ekspansji, o rynkach , nowej kulturze i ludziach. Negatywne skutki odkryć to kolonializm i niewolnictwo.
W ramach nauk geograficznych są wyróżniane działy - dyscypliny podstawowe:
- geografia fizyczna
- geografia ekonomiczna
- geografia regionalna
- kartografia
- geografia historyczna
- geografia matematyczna (astronomiczna)
- geografia stosowana
XIX w. to okres wojen napoleońskich i Wiosny Ludów, powstają wówczas we nowe nurty filozoficzne. To okres rewolucji przemysłowej, przemian gospodarczych i społecznych, powstawania przemysłu, pojęcie robotnika. Po raz pierwszy pojawia się „geografia ekonomiczna”. Przemysł narzuca nowe kierunki i potrzeby rozwiązań w sferze badań, lokalizacji surowców, zbytu, rynku surowców, siły roboczej.
Trzy nurty geografii ekonomicznej (nurty filozoficzne):
1. determinizm geograficzny – głosi całkowite uzależnienie działalności człowieka od środowiska, człowiek nie może nic w środowisku zmienić, wg deterministów czynnikiem decydującym o rozwoju społecznym i gospodarczym, a także o życiu kulturalnym, jest środowisko geograficzne, a głównie klimat, który wywiera ogromny wpływ na psychikę człowieka, jego obyczaje prawa i ustrój społeczny. Za twórcę tego kierunku jest uważany francuski filozof Monteskiu.
2. nihilizm geograficzny – jest on skrajnym przeciwieństwem determinizmu, neguje jakikolwiek wpływ środowiska na rozwój społeczno-gospodarczy, neguje on rolę środowiska w rozwoju społeczeństwa.
3. posybilizm geograficzny – kierunek ten powstał we Francji jako reakcja przeciwko determinizmowi i nihilizmowi, zakłada, że środowisko odgrywa istotną rolę w rozwoju społeczeństwa, człowiek może kształtować, zmieniać środowisko, zwłaszcza jeśli ma na uwadze poprawę warunków. Nurt ten był twórcą idei ochrony środowiska, zwraca on uwagę na zachodzącą interakcję: środowisko Ű człowiek.
Definicja geografii ekonomicznej:
Bada zjawiska i procesy społeczno – ekonomiczne
zachodzące w przestrzeni geograficznej
Bada wzajemne oddziaływania człowieka i środowiska geograficznego, oznacza to, że przedmiot badań geografii ekonomicznej stanowią przestrzenne struktury i procesy systemu: środowisko przyrodnicze – społeczeństwo.
W skład geografii ekonomicznej wchodzą następujące gałęzie – dyscypliny szczegółowe:
· geografia ludności (demografia)
· geografia osadnictwa
· geografia rolnictwa
· geografia przemysłu
· geografia komunikacji (transportu, łączności)
· geografia handlu i usługi
· geografia polityczna
· geografia turystyki (turyzm)
Funkcje praktyczne geografii ekonomicznej:
1. diagnostyczna – próba oceny sytuacji podporządkowanej pewnym wymogom np. czy dany obszar, teren będzie odpowiadał naszym celom
2. optymalizacyjna – to maksymalizacja zysków przy minimalizacji nakładów, minimalizacja strat środowiska czyli optymalne korzyści wyciągniemy ze środowiska a minimalizujemy straty
wg Leszczyckiego i Chojnickiego do głównych funkcji geografii ekonomicznej należą funkcje:
· informacyjno – diagnostyczna
· teoretyczno – wyjaśniająca
· prognostyczna
· planistyczno – decyzyjna
sozologia = ochrona środowiska
rachunek sozoekonomiczny – elementy ochrony środowiska i ekonomii
Współczesne kierunki badań geografii ekonomicznej:
1. regionalny
2. ekologiczny
3. przestrzenny
Kierunek regionalny – zajmuje się badaniem zjawisk i procesów społeczno – ekonomicznych w układzie regionów
Region – to część większego obszaru, całości wydzielona na podstawie jakiś cech, istnieje region fizyczny np. Żuławy Wiślane, Kujawy a także region ekologiczny np. Górnośląski Okręg Przemysłowy.
Kierunek ten przynosi wiele informacji o środowisku przyrodniczym, ludności i gospodarcze poszczególnych kontynentów, państw i regionów stanowiących część danego obszaru.
Kierunek ekologiczny – bada on zależności między środowiskiem a społeczeństwem. Twórcą tego kierunku jest sekretarz generalny ONZ - Utach (lata 60-te), który ogłosił raport „Człowiek – środowisko”. Kierunek ten ma szczególne znaczenie dla rozwoju planowania przestrzennego, w którym zwraca się coraz częściej uwagę na zachowanie równowagi między elementami środowiska przyrodniczego a działalnością człowieka.
Ekologia – to nauka o warunkach rozwoju środowiska.
Kierunek przestrzenny – zajmuje się badaniem przestrzennych aspektów zjawisk i procesów społeczno – ekonomicznych, rozwinął się dopiero w ostatnich dziesięcioleciach, a głównymi jego problemami badawczymi są przestrzenne struktury i procesy, między którymi zachodzi relacja współzależności.
Nowe kierunki geografii ekonomicznej to:
1. Kierunek społeczny – człowiek jako jednostka, społeczeństwo, problemy społeczne np. bezrobocie
2. Kierunek sozologiczny – dotyczy zagrożeń globalnych, które są obecnie bardzo poważne.
System informacji geograficznej:
GUS – jednostka sterująca jednostkami regionalnymi, siedzibą są wojewódzkie urzędy statystyczne, powiatowe urzędy.
Instytucje branżowe:
· Główny Instytut Górnictwa w Katowicach
· Instytut Skórzany w Łodzi
Gromadzi się dane o zjawiskach społecznych i ekonomicznych, pobieranie informacji statystycznych odbywa się w ramach jednostek regionalnych – statystyka regionalna
Gromadzenie informacji statystycznych odbywa się za pomocą :
· Mierników
· Wskaźników statystycznych
Są dwa rodzaje (typy) mierników statystycznych:
· Podstawowe (bezwzględne)
· Relatywne (względne)
Miernik podstawowy – daje dane bezwzględne danego zjawiska albo procesu np. liczba ludności w województwie śląskim ogółem około 5 mln, wydobycie węgla kamiennego ogółem, zbiory pszenicy w województwie małopolskim ogółem.
Miernik relatywny – to informacja statystyczna odniesiona do innej wielkości np. gęstość zaludnienia tj. ilość osób na 1 km2
Zbieranie danych:
Punktem wyjścia jest człowiek, czynnik ludzki – daje informacje, dane muszą być powszechne.
Reprezentacja – wybrana część zbiorowości
W badaniach geograficznych wykorzystuje się nowoczesną technikę
Statystyka regionalna – bada ona:
1. zagadnienia ludnościowe tj. liczba, rozmieszczenie, przekroje strukturalne (wiek, płeć, wykształcenie
2. czynniki wzrostu gospodarczego tj. zatrudnienie, majątek trwały, inwestycje
3. struktura produkcji i usług – ocena ilościowa i jakościowa, przemysł rolniczy, hutniczy, górniczy
4. statystyka dochodów regionalnych
5. spożycie zbiorowe – dotyczy zużycia surowców pewnych materiałów, środków ochrony roślin ij. nawozy sztuczne
6. infrastruktura społeczna (mieszkalnictwo)
7. statystyka socjalnych urządzeń, oświaty i kultury, służby zdrowia
8. osadnictwo – procesy urbanizacyjne tj. rozwój ludności w miastach, rozwój aglomeracji miejskich, przemysłowych, zasoby mieszkaniowe
9. statystyka transportu regionalnego – sieć kolejowa, autobusowa, trolejbusowa
10. statystyka przewozów pasażerskich, towarowych – ile, gdzie
11. statystyka infrastruktury kolejowej – dworce, przystanki, bocznice kolejowe, terminale kolejowe
12. statystyka wykorzystania i użytkowania zasobów naturalnych – inwentaryzacja posiadanych zasobów, czemu służą gleby, jak są użytkowane, problem wykorzystania ujęć wodnych, czystości rzek, zasób wód gruntowych, podziemnych
13. statystyka degradacji środowiska naturalnego – hałas, zanieczyszczenie powietrza, gleby
14. powiązania międzyregionalne – wszystkie regiony przygraniczne muszą mieć statystykę międzyregionalną
Kartografia – nauka o mapach
Mapa – jest rysunkiem świata lub jego części na płaszczyźnie (pojęcie tradycyjne)
Postęp techniczny:
- zdjęcia satelitarne
- rysunek w komputerze
Stanisław Staszic – geograf, kartograf (pierwsze mapy)
Eugeniusz Romer – pierwsze nowoczesne mapy, atlasy doskonałe
Nowa odmiana kartografii – metakartografia („meta „– łac. poza)
Techniczna różnica między tradycyjną mapą a metakartografią:
- inna treść tzn. coraz bardziej wyszukana
- inny wygląd
- sposób tworzenia
Opis na mapie:
Mapy metakartograficzne są bardzo dokładne, największe osiągnięcia w tej dziedzinie mają Niemcy, takie mapy pomagają np. w zarządzaniu transportem.
Szczegółowa analiza mapy tzn. jakie są gleby – ich klasa, jakość, jest bardzo ważna dla upraw ({jaka gleba dla danych upraw).
Współczesne mapy kartograficzne mają mieć specjalne wzory matematyczne np. dla budownictwa – spójność gruntów, ich wytrzymałość.
W Polsce powstał „atlas satelitarny”, w którym z jednej strony są zdjęcia satelitarne, z drugiej tradycyjna mapa.
Mapa = jest integralną częścią geografii, jest ona bardzo ważną pomocą naukową, służy ona do analizy naukowej tzn. jest wykorzystywana w badaniach naukowych.
Najczęściej stosowana kartograficzna metoda badań to metoda analizy
Sposób wykorzystania analizy mapy w badaniach naukowych:
1. Metoda analizy wizualnej
2. Metoda analizy kartometrycznej
3. Metoda graficzna
4. Analizy matematyczno – statystycznej
5. Analiza za pomocą modelowania matematycznego
6. Przetwarzanie, przekształcanie...
|
|
| |
|
|
|
